Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի վերջին օրերի հայտարարությունները, որոնցում նա ոչ միայն հարցում է Ղարաբաղի մասին խոսելու ցանկություն, այլև անձամբ առաջարկում է աշխատանքից ազատվելու դիմում գրելու Ցեղասպանության թանգարանի տնօրենին, ով նվիրել է Արցախի մասին գիրք ԱՄՆ փոխնախագահին, ստեղծում են աննախադեպ իրավիճակ։ Փաշինյանի տեսակետով՝ «Հայաստանում չի կարող երկու արտաքին քաղաքականություն վարվել», ինչը, փաստորեն, նշանակում է, որ հայկական պատմության որոշակի հատվածները, հատկապես Ղարաբաղի մասին, պետք է դառնան արգելված թեմա։
Այս իրադարձությունների շուրջ մտքերս փոխանակելու առիթ ունեցա ԵՊՀ Արեւելագիտության ֆակուլտետի նախկին դեկան, պրոֆեսոր Գուրգեն Մելիքյանի հետ։
«Փաշինյանն արդեն արգելում է Արցախի մասին գրքերի շրջանառությունն ու ընթերցանությունը։ Ի՞նչ նախադեպ է սա, ինչո՞ւ է Փաշինյանն այս քայլին դիմում»,- հարցումը, թերևս, ամենաճշգրիտ է արտահայտում այսօրվա մտահոգությունը։
Պրոֆեսորի պատասխանը հստակ է։ «Արցախը ետ է վերադառնալու։ Վարչապետները՝ բոլորը, քամիներ են, այսօր կան, վաղը չկան, նրանք կգան ու կգնան, բայց մեր հայրենիքը մնալու է։ Նա աշխատանքից ազատում է այսօր մի կնոջ, որը համարձակվել է Արցախի մասին խոսել։ Նա երբ աշխատելու եկավ՝ 2018 թվականին, ասաց, որ ինչ ուզի, անելու է։ Հայաստանը դարձել է բռնատիրական երկիր»։
Այսպիսով, իշխանությունների գործողությունները, որոնք ուղղված են պատմական հիշողության և ազգային ինքնության հարցերին, պրոֆեսորի կարծիքով, ցույց են տալիս երկրի ներքին քաղաքական կլիմայի վատթարացումը։
Սակայն հարցը չի սահմանափակվում միայն իշխանությունների գործողություններով։ Գիտնականների, պատմաբանների և մտավորականների դերը, երբ ազգային ինքնության հիմքերը դառնում են քաղաքական խաղի առարկա, աննախադեպ կարևորություն է ստանում։
«Էլիտան պետք է ոտքի կանգնի և խոսի, զարմանալիորեն՝ երեմիական ձևով պապանձվել են։ Ես՝ որպես հայ մարդ, շատ եմ ցավում այս ամենի համար, այս իրավիճակում չի կարելի լռել։ Այս մարդը մեր հայրենիքի լինելիությունը ժխտում է»,- նշում է պրոֆեսորը՝ ընդգծելով, որ լռելը նույնիսկ ամենաթույլ ձևով աջակցություն է ցուցաբերելու այդ գործողությանը։
Այս իրադարձությունները հիշեցնում են ոչ միայն 1930-ական թվականների խորհրդային ցենզուրան, որի ժամանակ արգելվում էին Րաֆֆու և այլ հայ գրողների գործերը, այլև ավելի լայն պատմական համատեքստ՝ ցանկացած ազգի մշակութային և պատմական հիշողության վերաիմաստավորման և վերացման փորձերը։
Այս պայքարը, որը սկսվել է մեկ գրքի նվիրման և մեկ թանգարանի տնօրենի աշխատանքից ազատման հարցից, իրականում պայքար է մեր ազգային ինքնության, մեր պատմության և մեր հայրենիքի հանդեպ մեր պարտքի համար։ Պրոֆեսոր Մելիքյանի խոսքերն ավարտվում են հզոր հույսով․ «Գալու է այդ գեղեցիկ օրը, և մենք անպայման իրար շնորհավորելու ենք հայկականությունը վերականգնելու համար։ Հայը հաղթելու է, մազաչափ կասկած չունենաք»։
