Հայաստանում տեղի ունեցած «Երկու տարի առանց Արցախի» թեմայով քննարկման ընթացքում բարձրացվեցին մի շարք կարևոր հարցեր, որոնք վերաբերում են արցախահայության իրավիճակին, Հայաստանի կառավարության քաղաքականությանը և միջազգային իրավական հարցերին։
Քննարկմանը մասնակցեցին «Սոցիալական արդարություն» կուսակցության նախագահ Արման Ղուկասյանը, «Հայրենիք» կուսակցության քաղխորհրդի անդամ Բաբկեն Հարությունյանը, «Դեմոկրատական այլընտրանք» կուսակցության նախագահ Սուրեն Սուրենյանցը և «Ռեֆորմիստների կուսակցության» նախագահ Վահան Բաբայանը, որը նաև հանդես էր գալիս որպես մոդերատոր։
Էդգար Ղազարյանի հիմնական դիտարկումները
ՀՀ նախկին դեսպան, փորձագետ Էդգար Ղազարյանը ներկայացրեց մի քանի կենտրոնական դիտարկումներ՝ վերաբերելով արցախահայերի իրավիճակին և Հայաստանի կառավարության գործողություններին։
1. Նպաստների վերացում և անձնագրի կարգավիճակը։ Ղազարյանը նշեց, որ 2025 թվականին կառավարության որոշմամբ վերացվել են արցախահայերին տրվող 40 000+10 000 դրամի նպաստները։ Նա նաև ընդգծեց, որ Հայաստանի կառավարությունը փաստացի հրաժարվում է ճանաչել արցախահայերին որպես իր երկրի քաղաքացիներ՝ չնայած նրան, որ նրանց ձեռքում կա Հայաստանի Հանրապետության անձնագիր։
2. Արցախ վերադառնալու հնարավորության սահմանափակումը։ Փորձագետը նկատեց, որ արցախահայերին Արցախ վերադառնալու հնարավորություն չտալու համար կիրառվում են ոչ պաշտոնական, բայց համակարգված մեթոդներ։ Նրանց ֆիզիկական առկայությունը Հայաստանում սահմանափակվում է, ինչպես օրինակ՝ Գորիսում հաստատված արցախցիներին կարող են մի օր հետ գնել։
3. Արցախի ներկայացուցչության շենքի ճակատագիրը։ Ղազարյանը նշեց, որ այն շենքը, որը պլանավորվում է վերցնել արցախահայերից, ոչ միայն պատահական շենք չէ, այլև դրամատիկական թատրոնի նախկին շենք է, որը, ըստ նրա, կդառնա Ադրբեջանի մշակութային կենտրոն՝ դրամատիկական թատրոնով։
4. Եվրոպայի խորհրդի կոնֆլիկտը։ Ղազարյանը հակիրճ անդրադարձավ Եվրոպայի խորհրդի անդամակցության պայմաններին։ Նրա խոսքով՝ 25 տարի առաջ պայման էր, որ Արցախի հարցը լուծվի խաղաղ եղանակով։ Նա նշեց, որ այսօր Եվրոպայի խորհրդի տարածքում, որտեղ պետք է գերիշխի օրենքը, տեղի է ունենում 150 000 մարդու ցեղասպանություն, բռնի տեղահանություն և ունեզրկում՝ երկու ռազմական հանցագործների՝ Նիկոլ Փաշինյանի և Իլհամ Ալիևի կողմից։
Այս դիտարկումները կազմում են քննարկման հիմնական շրջանակը՝ ընդգծելով արցախահայության նկատմամբ իրականացվող քաղաքականությունների և միջազգային իրավական հարցերի վերաբերյալ խորը մտահոգությունները։
